آمفتامینها به دستهای از داروهای محرک گفته میشوند که سیستم عصبی را فعالتر میکنند. این ترکیب در برخی شرایط برای بهبود علائم طیف مشخصی از اختلالات روانی توسط پزشک تجویز میشود. احتمالا اسم آمفتامین را بیشتر به عنوان یک ماده مخدر صنعتی شنیدهاید. واقعیت این است که آمفتامین چهرهای دوگانه دارد. اگر توسط پزشک تجویز شود، ایمن و موثر است؛ اما مصرف مشتقات آن خارج از نظارت پزشکی و صرفا برای تفریح میتواند بسیار اعتیادآور و خطرناک باشد.
آمفتامین چیست؟
آمفتامین (Amphetamine) نوعی داروی محرک قوی برای سیستم عصبی مرکزی است. این ماده با افزایش ترشح و مهار بازجذب انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین و نوراپینفرین، باعث بیشتر شدن هوشیاری، تمرکز، توجه و کاهش خستگی میشود. آمفتامین به طور قانونی و در پزشکی کاربرد مختلفی دارد و ممکن است با دوز کنترلشده توسط دکتر روانپزشک برای اختلال کمتوجهی/بیشفعالی (ADHD) و نارکولپسی تجویز شود. با این حال، مصرف خودسرانه یا دوزهای بالا میتواند تعادل شیمیایی مغز را برهم بزند و پیامدهای جسمی و روانی همچون اعتیاد به همراه داشته باشد.
اطلاعات دارویی آمفتامین
در جدول زیر میتوانید با اطلاعات دارویی Amphetamine بیشتر آشنا شوید:
| اطلاعات دارویی | توضیحات |
| نام عمومی دارو | آمفتامین (Amphetamine) |
| نام تجاری دارو | این ماده با نامهای تجاری متعددی از جمله Adderall، Dexedrine، Adzenysو Evekeo شناخته میشود. |
| نوع دارو | محرک سیستم عصبی مرکزی (CNS) |
| فرمول شیمیایی | C۹H۱۳N۱ |
| اشکال دارویی | قرص، کپسول و فرم تزریقی |
| داروهای همگروه | متیلفنیدات، دکستروآمفتامین و لیزدگزامفتامین |
کاربرد داروی آمفتامین
اشکال مختلف این ماده، بهویژه قرص آمفتامین اگر با دوز کنترلشده و زیر نظر پزشک مصرف شوند، میتوانند به بهبود برخی علائم اختلالات روانی و شرایط خاص کمک کنند.
مهمترین کاربرد این دارو به طور قانون و در پزشکی شامل موارد زیر هستند:
۱- درمان اختلال کمتوجهی/بیشفعالی (ADHD)
اختلال ADHD اغلب در کودکان بروز میکند؛ اما میتواند تا بزرگسالی هم ادامه داشته باشد. این اختلال معمولا با علائمی همچون بیشفعالی، تحریکپذیری، مشکلات توجه، بیثباتی خلقی و رفتارهای تکانشی همراه میشود. پزشک ممکن است برای افزایش سطح دوپامین و نوراپینفرین که نقش مهمی در کاهش این علائم دارند، داروی آمفتامین تجویز کند.
۲- درمان نارکولپسی (Narcolepsy)
نارکولپسی نوعی اختلال مزمن عصبی است که باعث خوابآلودگی شدید فرد در طول روز و حملات ناگهانی خواب میشود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است در موقعیتهای عادی مانند صحبت کردن به طور غیر قابل کنترلی دچار حمله خواب شوند و به خواب بروند. داروی آمفتامین با افزایش انتقالدهندههای عصبی مرتبط با بیداری، کمک میکند تا حمله ناگهانی خواب کنترل شود و فرد عملکرد روزانه منظمتری داشته باشد. در گذشته، پزشکان بیشتر از این دارو و مشتقات آن برای درمان نارکولپسی استفاده میکردند. در حال حاضر، به دلیل ترکیبات اعتیادآور آمفتامین و تاثیر مواد مخدر بر اعصاب و روان، پزشک ممکن است دیگر داروهای افزایشدهنده هوشیاری را جایگزین کند.
۳- کاهش وزن در شرایط خاص
در گذشته، پزشکان از آمفتامینهایی به نام بنزدرین برای سرکوب اشتها و درمان چاقی استفاده میکردند. آنها معتقد بودند این ماده با اثرگذاری بر مرکز کنترل اشتها در هیپوتالاموس، باعث میشود فرد کمتر احساس گرسنگی پیدا کند. در حال حاضر، عوارض جانبی این دارو و گزارشهایی از سوءتغذیه، روانپریشی و افسردگی در هنگام ترک باعث شدند پزشکان تجویز آمفتامینها را برای کاهش وزن متوقف کنند.
در برخی شرایط خاص ممکن است پزشکان مصرف داروی آمفتامین را به مدت ۶ ماه برای افرادی که به سایر درمانها پاسخ ندادهاند، تجویز کنند. در طول دوره مصرف این دارو، فرد باید رژیم غذایی خود را بهبود بخشد و حتما ورزش کند. هدف از مصرف آمفتامین در شرایط خاص، درمان چاقی و کاهش عوارض مرتبط با آن مانند دیابت و بیماریهای قلبی عروقی است.
۴- درمان مکمل برای افسردگی مقاوم به درمان
تجویز آمفتامینها برای افسردگی رایج نیست؛ اما در موارد نادر ممکن است پزشک از این دارو در کنار داروهای ضد افسردگی استاندارد برای درمان برخی از انواع افسردگی که به سایر درمانها پاسخ نمیدهند، بهویژه در افرادی که خستگی و بیتفاوتی را تجربه میکنند، استفاده کند.
نحوه مصرف داروی آمفتامین
داروهای حاوی این ماده باید حتما زیر نظر پزشک مصرف شوند؛ زیرا آمفتامینها پتانسیل ایجاد وابستگی دارند. آمفتامین معمولا به صورت قرص یا کپسول تجویز میشود و پزشک دوز دارو را براساس بیماری مشخص میکند. قرص آمفتامین را باید با یک لیوان آب ببلعید؛ بنابراین از خرد کردن یا جویدن آن بپرهیزید. همچنین بسیار مهم است که دوز دارو را به طور خودسرانه افزایش ندهید.
زمان مصرف قرص آمفتامین
پزشک معمولا توصیه میکند این دارو را صبحها مصرف کنید تا دچار بیخوابی شبانه نشوید.
لیست داروهای آمفتامین
اگر این سوال برایتان پیش آمده که آمفتامین در چه داروهایی وجود دارد، در ادامه لیستی از داروهای حاوی این ماده را آماده کردهایم:
۱- داروهای حاوی آمفتامین و مشتقات آن
- دکستروآمفتامین (Vyvanse)
- قرص متامفتامین
- آدرال
- افدرین
- دکسیدرین (دکستروآمفتامین/آمفتامین)
- فندی مترازین
- دیاتیلپروپیون
- بنزفتامین
- فنترمین
۲- آمفتامین مواد مخدر
- متآمفتامین (مواد شیشه، کریستال، مت)
- اسپید
- کاتینون
- افدرین
- اکستازی (MDMA)
عوارض قرص آمفتامین
آمفتامین نوعی محرک عصبی قوی است و با افزایش سطح انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین و نوراپینفرین به درمان برخی اختلالات کمک میکند. این ماده اگر به اشکال مختلف توسط روانپزشک هم تجویز شود، ممکن است عوارض جانبی ایجاد کند؛ بنابراین از تغییر دوز دارو به طور خودسرانه بپرهیزید. به طور کلی، عوارض جانبی این ماده شامل موارد زیر هستند:
۱- عوارض جانبی جسمی
مهمترین عوارض جانبی جسمی عبارتاند از:
- فشار خون پایین یا بالا
- پدیده رینود (در آن جریان خون به اندامها کاهش مییابد.)
- اختلال نعوظ
- افزایش ضربان قلب
- درد شکمی
- از دست دادن اشتها، حالت تهوع و کاهش وزن
- آکنه، بثورات پوستی و کهیر
- تاری دید
- خشکی دهان
- دندان قروچه
- خون دماغ
- تعریق شدید
- احتقان بینی
- افزایش احتمال تشنج برای افراد مستعد
- تیک
- تنفسهای سریعتر و عمیقتر، بهویژه در افراد مبتلا به بیماریهای ریوی
- مشکل در ادرار کردن
۲- عوارض جانبی روانی
مهمترین عوارض جانبی روانی عبارتاند از:
- افزایش هوشیاری و تمرکز
- دلهره، اضطراب، تحریکپذیری و بیقراری
- نوسانات خلقی
- بیخوابی
- تغییر در میل جنسی
- خودبزرگبینی یا احساس اغراقآمیز اهمیت به خود
- رفتارهای وسواسی
- روانپریشی (در موارد نادر)
مصرف خارج از چارچوب درمانی و بدون نظارت پزشکی آمفتامین مانند فنتانیل میتواند ریسک بروز عوارض جانبی را افزایش دهد و تهدیدکننده سلامت فرد باشد.
آزمایشگاه تخصصی دکتر صادقیان، مفتخر به اخذ ایزو ۹۰۰۱ و ایزو ۱۰۰۰۲ انگلستان، تحت نظر دکتر حامد صادقیان، متخصص پاتولوژی سرجیکال و کلینیکال، بالغ بر هزار مورد از آزمایشات مختلف را در زمینه های پاتولوژی، سیتولوژی و میکروبیولوژی، تحت پوشش قرار می دهد.
آزمایشگاه دکتر صادقیان طرف قرارداد بیمه های پایه و اکثر بیمه های مکمل درمان می باشد.
آدرس: مشهد – بلوارامامت – نبش امامت ۳۴ – ساختمان پزشکان امامت
شماره تماس: ۰۵۱-۳۶۰۱۷۸۵۱ و ۰۵۱-۳۶۰۱۷۸۵۲
