انسداد روده یک وضعیت پزشکی اورژانسی است که می‌تواند بر روند طبیعی زندگی فرد تاثیر منفی بگذارد. اغلب افراد این بیماری را در مراحل اولیه با احساس پری شکم، نفخ شدید و تغییر در اجابت مزاج تجربه می‌کنند. علائم ممکن است به تدریج شدیدتر شوند و در صورت عدم تشخیص به موقع، عوارض جدی ایجاد کنند یا حتی تهدیدکننده جان بیمار باشند.
شایع ترین علت انسداد روده چیست؟
دلایل احتمالی زیادی برای بروز این عارضه وجود دارند. این دلایل می‌توانند مکانیکی یا غیر مکانیکی باشند.
۱- علل مکانیکی انسداد روده
در انسداد مکانیکی، یک عامل فیزیکی باعث بسته‌شدن مسیر روده می‌شود. این عارضه در روده کوچک به دلایل زیر بروز می‌کند:
- چسبندگی بعد از جراحی شکم، لگن یا التهاب شدید
- پیچ‌خوردگی روده‌ها (ولولوس)
- درهم رفتگی روده (بخشی از روده به بخش بعدی فشار می‌آورد و باعث فروپاشی آن می‌شود.)
- بلعیدن اشیاء خارجی
- فتق
- تومور روده کوچک
- بیماری التهابی روده مانند بیماری کرون
- سنگ کیسه صفرا (به ندرت موجب انسداد می‌شود.)
- ناهنجاری‌های روده (اغلب در نوزادان رخ می‌دهد، اما احتمال بروز آن در کودکان و نوجوانان هم وجود دارد.)
انسداد مکانیکی هرچند به ندرت، اما می‌تواند در روده بزرگ یا کولون هم رخ دهد. دلایل ایجاد آن شامل موارد زیر هستند:
- گیر کردن مدفوع در روده بزرگ یا رکتوم
- چسبندگی ناشی از عفونت‌های لگن یا جراحی‌ها
- سرطان تخمدان
- سرطان روده بزرگ
- پلاک مکونیوم در نوزادان (مکونیوم اولین مدفوع دفعی نوزادان است.)
- پیچ خوردگی و درهم‌رفتگی روده
- دیورتیکولیت (التهاب یا عفونت کیسه‌های برآمده روده)
- تنگی یا باریک شدن روده بزرگ ناشی از زخم و التهاب
- انگل‌های روده‌ای
۲- علل غیر مکانیکی انسداد روده
روده بزرگ و کوچک دارای انقباضات هماهنگ حرکتی هستند. زمانی که عاملی بتواند این فرآیند را مختل کند، ممکن است انسداد غیر مکانیکی رخ دهد. اگر یک وضعیت موقت باشد، به آن ایلئوس می‌گویند و در صورت مزمن یا طولانی شدن، شبه انسداد یا کاذب نامیده می‌شود.
عواملی که در بروز این عارضه به شکل موقت نقش دارند، عبارت‌اند از:
- جراحی شکم یا لگن
- عفونت‌ها مانند گاستروانتریت یا آپاندیسیت
- برخی داروها مانند داروهای مسکن اپیوئیدی
- عدم تعادل الکترولیت‌ها
انسداد کاذب روده می‌تواند ناشی از موارد زیر باشد:
- بیماری پارکینسون، ام‌اس و سایر اختلالات عصبی و عضلانی
- بیماری هیرشپرونگ (اختلالی که طی آن در بخش‌هایی از روده بزرگ، عصب وجود ندارد.)
- دیابت شیرین
- کم‌کاری تیروئید
آیا انسداد روده خطرناک است؟
بله، انسداد روده می‌تواند خطرناک باشد، به‌ویژه اگر به موقع تشخیص داده نشود. این عارضه با تجمع گازها، مایعات و محتویات گوارشی در پشت انسداد همراه است و به بافت روده آسیب می‌زند و در صورت عدم درمان به موقع، باعث پارگی روده می‌شود. در چنین شرایطی محتویات روده به درون حفره شکمی می‌ریزند و احتمال بروز عفونت شدید سیستمیک افزایش می‌یابد و می‌تواند تهدیدکننده جان بیمار باشد.
روش تشخیص انسداد روده
تشخیص این بیماری با معاینه بالینی توسط پزشک متخصص و روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود. پزشک ابتدا برای انجام معاینه فیزیکی شکم بیمار را فشار می‌دهد، سپس با گوشی پزشکی صداهای غیر طبیعی روده را بررسی می‌کند. وجود یک توده سفت یا انواع خاصی از صداها، به‌ویژه در کودکان، می‌توانند به وجود و تعیین محل انسداد کمک کند. در آخر، برای تشخیص نهایی انسداد به نتیجه آزمایشاتی نیاز است که آن‌ها را در جدول زیر معرفی می‌کنیم:
| نوع آزمایش | توضیحات |
| آزمایش خون | برای بررسی سطح الکترولیت‌ها، عملکرد کبد، کلیه و شمارش سلول‌های خون |
| آندوسکوپی | شامل یک دوربین مخصوص برای مشاهده داخل روده |
| تصویربرداری با اشعه ایکس | برای بررسی اتساع حلقه‌های روده و سطح مایع یا گاز روده |
| سی تی اسکن | تشخیص محل و علت انسداد روده |
| کولونوسکوپی | شامل لوله باریک و بلند انعطاف‌پذیر همراه با دوربین برای بررسی روده بزرگ |
| تنقیه با کنتراست | برای بررسی ساختار داخلی روده، محل انسداد و پیچ‌خوردگی احتمالی |
| سونوگرافی | برای بررسی محل انسداد، به‌ویژه برای کودکان و زنان باردار |
آیا انسداد روده سرطان است؟
این بیماری یک وضعیت اورژانسی پزشکی به‌شمار می‌آید، اما سرطان روده نیست. در واقع، گاهی ممکن است تومورها یا سرطان روده بزرگ با تنگ کردن و بستن مسیر روده باعث ایجاد انسداد شوند. بنابراین نمی‌توان سرطان را از عوارض احتمالی این عارضه دانست.
مهم‌ترین خطرات و عوارض انسداد روده شامل موارد زیر هستند:
- کم آبی بدن
- مرگ بافت در روده‌ها
- آبسه در شکم
- نارسایی کلیه
- پارگی روده
- آسپیراسیون ریوی
- عفونت
افرادی که به دلیل انسداد روده عمل جراحی انجام داده‌اند، ممکن است در معرض عوارض دیگری باشند، از جمله:
- چسبندگی شکمی
- فلج روده
- آسیب عصبی
- سندرم روده کوتاه
- باز شدن مجدد زخم
این عارضه در شدیدترین حالت می‌تواند باعث نارسایی چندین عضو و مرگ شود؛ به همین دلیل تشخیص به موقع و درمان آن از اهمیت بالایی برخوردار است.
برای پیشگیری از انسداد روده چه کار کنیم؟
برای پیشگیری از ابتلا به این عارضه باید به مدیریت عوامل زمینه‌ای ایجاد و حفظ سلامت دستگاه گوارش خود توجه کنید. مهم‌ترین اقدامات شامل موارد زیر هستند:
- ایجاد تغییر در رژیم غذایی زیر نظر پزشک برای هضم راحت‌تر غذا
- جویدن کامل غذا
- نوشیدن مقدار زیادی آب (هشت لیوان در روز)
- تحرک کافی و فعالیت بدنی منظم برای افزایش حرکات روده
- خوردن وعده‌های غذایی کوچکتر در طول روز
مهم: معمولا پزشک توصیه می‌کند، افرادی که در معرض انسداد روده هستند مواد غذایی پرفیبر کمتر مصرف کنند. توجه به این دستور غذایی به دلیل کاهش میزان مدفوع و تعداد دفعات نیاز به تخلیه روده اهمیت زیادی دارد.
راهنمای مراجعه به پزشک
انسداد روده یکی از مشکلات جدی گوارشی است که در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، می‌تواند موجب بروز عوارض جانبی شود و حتی تهدیدکننده زندگی باشد. آشنایی با شایع‌ترین علائم آن مانند درد شکمی مداوم، نفخ شدید و بی‌نظمی در اجابت مزاج به تشخیص زودهنگام و جلوگیری از عوارض خطرناک کمک می‌کنند. از همین‌رو، بسیار مهم است که عادات گوارشی خود را بشناسید و در صورت تغییر جدی و مداوم حتما به پزشک مراجعه کنید.
آزمایشگاه تخصصی دکتر صادقیان، مفتخر به اخذ ایزو ۹۰۰۱ و ایزو ۱۰۰۰۲ انگلستان، تحت نظر دکتر حامد صادقیان، متخصص پاتولوژی سرجیکال و کلینیکال، بالغ بر هزار مورد از آزمایشات مختلف را در زمینه های پاتولوژی، سیتولوژی و میکروبیولوژی، تحت پوشش قرار می دهد.
آزمایشگاه دکتر صادقیان طرف قرارداد بیمه های پایه و اکثر بیمه های مکمل درمان می باشد.
آدرس: مشهد – بلوارامامت – نبش امامت ۳۴ – ساختمان پزشکان امامت
شماره تماس: ۰۵۱-۳۶۰۱۷۸۵۱ و ۰۵۱-۳۶۰۱۷۸۵۲
