سیستم گردش خون شما از مجموعهای از رگها، تشکیل شده است. این رگها به دو نوع سیاهرگ و سرخرگ تقسیم میشوند. وظیفه آنها انتقال خون در داخل بدن است. لختههای خونی در داخل سیاهرگها و سرخرگها شکل میگیرند.
هنگامی که لخته خونی داخل سرخرگ ایجاد میشود، با عنوان لخته سرخرگی از آن یاد میشود. این نوع لخته سریعاً علایم خود را بروز میدهد، و نیازمند درمان اورژانسی است. علایم لخته خونی سرخرگی عبارتاند از درد شدید، فلج شدن بخشهایی از بدن، یا هردو. این عارضه میتواند زمینهساز حمله قلبی یا سکته بشود.
لخته خونی که در سیاهرگ ایجاد بشود، با اسم لخته سیاهرگی نامگذاری میشود. این نوع لختهها، به تدریج در گذر زمان ایجاد میشوند، اما همچنان تهدیدی نسبت به حیات افراد محسوب میشوند. جدیترین نوع از لخته سیاهرگی، با اسم ترومبوز وریدی عمیق شناخته میشود.
ترومبوز وریدی عمیق
ترومبوز وریدی عمیق (DVT)، اسم بیماری است که طی آن، لختهای در یکی از سیاهرگهای عمیق و اصلی بدن ایجاد میشود. این بیماری اکثراً در یکی از پاها رخ میدهد، اما امکان ظهور آن در دستها، لگن، ریهها و حتی مغز نیز وجود دارد.
باید اذعان کرد که نمیتوان به هیچ شیوهای، بدون ارجاع به دستورالعملهای پزشکی، از وجود لختههای خونی مطلع شد. اگر از مهمترین و شایع ترین نشانهها و علایم خطر آگاه باشید، آنگاه ضرورت مراجعه به پزشک را به بهترین نحو ممکن پیشبینی خواهید کرد.
ممکن است لخته خونی، بدون وجود هرگونه علایم در بدن شما ظاهر بشود. در هنگام ظهور این علایم، بسیاری از آنها مشابه علایم سایر بیماریها هستند. در اینجا به علائم هشدار و نشانههای اولیه لخته خونی در دست یا پا، قلب، شکم، مغز و ریهها اشاره میکنیم.
لخته خونی در دست یا پا
به اعتقاد اکرم الاشاری، پزشک مراقبتهای اورژانسی و جراح آسیبهای فیزیکی (تروما)، لخته خونی در اکثر مواقع در قسمت پایینی پا ظاهر میشود. دکتر الاشاری در مرکز درمانی منطقهای گرند استرند (اسم مرکز) مشغول به کار هستند.
لخته خونی در دست یا پا، علایم متعددی را در پی خواهد داشت، از جمله این عوارض میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- ورم کردگی
- درد
- حساسیت به تماس
- حس گرم شدن
- رنگ پریدگی و قرمز شدن پوست
علایم فرد، به اندازه لخته خونی بستگی دارند. به همین دلیل، ممکن است هیچگونه علایمی در فرد وجود نداشته باشند، یا فقط ورم کردگی جزئی در ساق وجود داشته باشد، بدون اینکه درد زیادی احساس بشود. اگر لخته بزرگ باشد، کُل پا ورم کرده و درد شدیدی در آن ظاهر میشود.
وجود لخته خونی همزمان در هر دو پا یا هر دو دست، چندان متداول نیست. در صورتی که علایم به یک دست، یا یک پا محدود بشوند، آنگاه احتمال بروز لخته خونی افزایش مییابد.
لخته خونی در قلب، یا حمله قلبی
لخته خونی در قلب، منجر به ایجاد حمله قلبی میشود. قلب یکی از نقاطی است که به ندرت دچار لخته خونی میشود، اما شانس وقوع آن همچنان وجود دارد. لخته خونی در قلب، منجر به ایجاد حس درد یا سنگینی روی قفسه سینه میشود. سبکسری و تنگی نفس، از دیگر علایم بالقوه این بیماری محسوب میشوند.
لخته خونی در شکم
درد و ورم کردگی شدید در شکم، از جمله نشانههای وجود لخته خونی در شکم محسوب میشوند. عفونت ویروسی در ناحیه شکم، و مسمومیت غذایی نیز چنین علایمی را به دنبال خواهند داشت.
لخته خونی در مغز، یا سکته مغزی
از لخته خونی در مغز، با عنوان سکته مغزی نیز یاد میشود. لخته خونی در مغز، منجر به سردرد ناگهانی و شدید میشود. نشانههای دیگری همچون مشکل در صحبت کردن و بینایی نیز در افراد دارای لخته خونی ظاهر میشوند.
لخته خونی در ریهها، یا آمبولی ریوی
لخته خونی که به مغز منتقل شده باشد، با اسم آمبولی ریوی (PE) نامگذاری میشود. نشانههای آمبولی ریوی عبارتاند از :
- تنگی نفس ناگهانی، که بهدلیل ورزش و فعالیت بدنی ایجاد نشده است
- درد در ناحیه قفسه سینه
- تپش قلب (ضربان قلب با سرعت زیاد)
- مشکلات تنفسی
- سرفه همراه با خون
عوامل مخاطره آمیز لختگی خون کداماند؟
برخی عوامل مخاطرهآمیز بهخصوص، خطر ایجاد لخته خونی را افزایش میدهند. سابقه بستری شدن در زمانهای اخیر در بیمارستان، علی الخصوص بستری شدن برای دوره زمانی طولانی، یا پشت سرگذاشتن یک جراحی مهم، خطر بروز لخته خونی را افزایش میدهند.
برخی عوامل شناخته شده، که خطر بروز لخته خونی را در حد متوسط قرار میدهند، عبارتاند از :
- سن، علی الخصوص در افرادی که سنشان بالای ۶۵ سال است
- مسافرتهای طولانی، علی الخصوص سفرهایی که در خلال انجام آنها، مجبوراید بیش از ۴ ساعت در یک مکان خاص بنشینید
- استراحت در تخت خواب، یا قرار گرفتن در حالت نشسته، برای بازههای زمانی طولانی مدت
- چاقی
- بارداری
- سابقه خانوادگی از وجود لخته خونی
- سیگار کشیدن
- سرطان
- برخی قرصهای ضدبارداری
در چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟
تشخیص لخته خونی، صرفاً از روی علایم، بهشدت دشوار است. مطابق اطلاعات، تقریباً ۵۰ % افراد مبتلا به DVT، فاقد هرگونه علایم ظاهری هستند. به همین دلیل، در صورتی که احساس میکنید دچار یکی از این علایم هستید، لازم است با پزشک خود تماس برقرار کنید.
علایمی که بدون هیچ دلیل منطقی، و به صورت ناگهانی ظاهر میشوند، بهشدت نگران کننده هستند. در صورت وجود هر یک از علایم زیر، بلافاصله با واحد خدمات اورژانس محلی تماس بگیرید:
- تنگی نفس ناگهانی
- فشار روی قفسه سینه
- مشکل در نفس کشیدن، حس بینایی و صحبت کردن
پزشک شما، یا سایر متخصصان درمانگر، هرگونه عامل بالقوه منتهی به نگرانی را بررسی میکنند. آنها درخواست آزمایشات بیشتری را صادر میکنند، تا بدین وسیله علت اصلی بروز علایم را تشخیص بدهند. در بسیاری موارد، اولین گام انجام یک آزمایش اولتراسوند غیرتهاجمی است. این آزمایش برای تصویربرداری از سیاهرگها، و سرخرگها بهکار میرود. بدین ترتیب شرایط مهیا شده تا پزشک تشخیص صحیحی را انجام بدهد.
نحوه پیشگیری از عوارض لخته شدن خون
لختههای خونی با داروهای رقیق کننده خون قابل درمان هستند. اما بهتر است برای جلوگیری از تشکیل لخته اقداماتی انجام شود. زیرا اگر به موقع تشخیص داده نشود میتواند عوارض جدی و حتی کشنده به همراه داشته باشد.
سعی کنید عوامل خطرساز را کنترل کنید تا بتوانید احتمال ایجاد لختههای خونی را کاهش دهید. اقدامات زیر را در نظر داشته باشید:
- اگر چاق هستید وزن خود را کاهش دهید.
- سیگار کشیدن را متوقف کنید.
- پزشک خود را در مورد هرگونه سابقه خانوادگی لخته شدن خون مطلع نمایید.
مهم است که تحت درمان قرار بگیرید و دستورات پزشک خود جهت کاهش عوامل خطرساز را دنبال نمایید. استفاده از یک رژیم ضد التهابی سرشار از غذاهای دارای امگا ۳، میوهها و سبزیجات، و غذاهای غنی از ویتامین E نیز میتواند مفید باشد.
فعالیت و تحرک بدنی داشته باشید. عدم تحرک یکی از عوامل اصلی است که میتواند منجر به تشکیل لخته خصوصا در پاها شود. اگر مدت طولانی پشت میز مینشینید یا زیاد سفر میکنید، سعی کنید به طور مرتب از جای خود بلند شده و راه بروید.
از سایر شرایطی که ممکن است خطر لخته شدن خون را افزایش دهند آگاه باشید و در مورد شیوههای کاهش خطر با پزشک خود مشورت نمایید.
لختههای خونی میتوانند جدی باشند اما قابل پیشگیری هستند. عوامل خطرساز برای لختههای خونی را بشناسید. اگر در معرض خطر لخته شدن خون قرار دارید، مراقب نشانههای آن باشید. برطرف کردن عوارض لخته شدن خون در مراحل اولیه برای بقا و جلوگیری از عوارض شدید دارای اهمیت بسیار زیادی میباشد.
آزمایشگاه تخصصی دکتر صادقیان، مفتخر به اخذ ایزو ۹۰۰۱ و ایزو ۱۰۰۰۲ انگلستان، تحت نظر دکتر حامد صادقیان، متخصص پاتولوژی سرجیکال و کلینیکال، بالغ بر هزار مورد از آزمایشات مختلف را در زمینه های پاتولوژی، سیتولوژی و میکروبیولوژی، تحت پوشش قرار می دهد.
آزمایشگاه دکتر صادقیان طرف قرارداد بیمه های پایه و اکثر بیمه های مکمل درمان می باشد.
آدرس: مشهد – بلوارامامت – نبش امامت ۳۴ – ساختمان پزشکان امامت
شماره تماس: ۰۵۱-۳۶۰۱۷۸۵۱ و ۰۵۱-۳۶۰۱۷۸۵۲
